خشت426:ثمرات صبر

"بسم الله الرحمن الرحیم"

صبر،انسان را از جزوع بودن می رهاند و آنچه را كه در فطرت الهی انسان است،شكوفا می كند و آنچه را كه در طبیعت مادی اوست،تعدیل می كند.

طبیعت انسان این است كه در حال رنج،جزع كند:«إذا مسّه الشر جزوعا و إذا مسّه الخیر منوعا»،(معارج،20ـ21)،لیكن فطرت او كه به روح الهی برمی گردد بی صبری را تعدیل می كند.

انبیا چون بر همان فطرت پاك الهی رشد كرده و در پرتو عبادت،خود را مهذب كرده از گزند طبیعت زدگی مصون مانده اند،در هیچ حالتی نه مَنُوعند(بازدارنده) و نه جزوع،همان طور كه از آسیب هلوع(بسیار ناشكیبا) بودن مستثنا هستند.( معارج،19-22)

وقتی نعمتی به آنها می رسد می گویند:«هذا من فضل ربی لیبلونی ءأشكر أم أكفر»،(نمل،40)،و وقتی آسیب می بینند می گویند:«انی مسنی الشیطان بنصب و عذاب»،(ص،41)،و نیایش آنان با شكیبایی آمیخته است و هرگز جزع در آنها وجود ندارد،چنانكه سخاوت، قناعت، سعه صدر و اعتماد به خدا كه از اوصاف برجسته ی آنان است با منوع(منع كردن،بازدارندگی) بودن سازگار نیست.

انسان هم جنبه ی طینی(خاكی) دارد و هم جنبه ی الهی:«انی خالق بشرا من طین. فاذا سویته و نفخت فیه من روحی فقعوا له ساجدین»،(ص،71ـ72)،جنبه ی خاكی انسان چون انحصار طلب است نمی گذارد خیری كه به وی رسیده است به دیگران برسد و چون توان تحمّل سختی ها را تحصیل نكرده است اگر شرّی به او برسد؛جزع می كند.یعنی در هر دو حال،صبر را از دست می دهد.

اما فطرت و بُعد الهی او سعی می كند اگر خیری به او رسید،به دیگران برساند،چون می داند بی نیازی «از چیزی»،بهتر از بی نیازی «به سبب آن چیز» است،بنابراین می كوشد خود را مظهر غنی قرار دهد نه این كه فقط مستغنی گردد.اگر آسیبی دید سعی می كند جزع نكند و صابر باشد،زیرا می داند اثر سودمند مصیبت،تعلق زدایی و ایجاد توحید و توجه و اعتماد خواهد بود.

صابر كسی است كه بار امانت الهی را می برد،تا به مقصد برساند و چون بردبار است در بین راه نمی ماند،در حمل آن جزع نمی كند و هرچه به مقصد نزدیك تر می شود این بار سبك تر می شود تا به جایی می رسد كه آنچه قبلاً محمول او بود،هم اكنون حامل و مركوب او می شود و وسیله ی سهولت طی طریق او را تأمین می كند:«فأما من أعطی واتقی.و صدّق بالحسنی.فسنیسره للیسری»،(لیل،5ـ7)،ما نه تنها انجام كار خیر را برای او آسان می كنیم،بلكه خود آن سالك صالح را برای انجام كارهای نیك آسان می كنیم.

البته باید توجه داشت كه كمال انسان سالك تنها در صبور بودن خودش نیست بلكه باید دیگران را هم به صبر توصیه كند:«و تواصوا بالحق و تواصوا بالصبر»،( عصر،3)،توصیه به حق و توصیه به صبر یعنی هدایت دیگران به فضایل اعتقادی و عملی،زیرا انسان وظیفه اجتماعی خود را تنها با صبر شخصی انجام نمی دهد بلكه آن را با تواصی دیگران به صبر انجام می دهد،چون همگان باید این اصل را رعایت كنند.

(سیره پیامبران در قرآن،آیة الله جوادی آملی)

"اللهم صل علی محمد و آل محمد و عجل فرجهم"